◉ PM COMPASS
CÔNG CỤ

Lãng phí kiểu Lean (3M / TIMWOOD / DOWNTIME)

Dùng khi: team làm rất nhiều mà giá trị ra rất ít; cần ngôn ngữ chung để chỉ ra "chỗ này đang phí" mà không thành chỉ trích cá nhân.

Cốt lõi: Lean = tối đa giá trị cho khách hàng, tối thiểu lãng phí. Câu thần chú (Drucker): "Không gì lãng phí hơn việc làm thật hiệu quả những việc không cần làm."

3M — ba họ lãng phí

  • Muda — hoạt động không tạo giá trị (danh sách dưới)
  • Mura — không đều: lúc dồn dập lúc rảnh, chất lượng đầu vào thất thường (thường là nguyên nhân của muda)
  • Muri — quá tải người/hệ thống → lỗi, burnout

7 lãng phí trong phát triển phần mềm (bản dịch của TIMWOOD)

  1. Bugs/defects — sửa lỗi tốn hơn phòng lỗi
  2. Hand-offs — chuyển giao qua nhiều tay, rơi thông tin mỗi lần chuyền
  3. Chờ đợi — chờ design, chờ approve, chờ môi trường
  4. Task-switching — một người 4 dự án = trả thuế chuyển ngữ cảnh liên tục
  5. Học lại/làm lại — tài liệu kém, người mới hỏi lại từ đầu
  6. Tính năng thừa — build từ wishlist, không ai dùng (lãng phí lớn nhất của product team)
  7. Việc dở dang — code chưa release, tính năng làm 80% rồi bỏ — công sức đã chi, giá trị bằng 0

(+ Non-utilized talent — không dùng hết năng lực con người, bản DOWNTIME)

Cách dùng nhanh

  1. Vẽ value stream từ "yêu cầu xuất hiện" → "khách nhận giá trị"; ghi thời gian làm và thời gian chờ từng bước.
  2. Khoanh 3 lãng phí lớn nhất — thường ở khoảng giữa các bước, không phải trong bước.
  3. Xử theo thứ tự: bỏ hẳn bước thừa → giảm chờ ở bottleneck → làm đều luồng (giảm mura) → giảm tải (muri).
  4. 7 nguyên tắc Lean để giữ nếp: loại bỏ thứ không giá trị; chất lượng từ đầu; học liên tục (Kaizen); trì hoãn quyết định không đảo ngược được; giao sớm; trao quyền cho team; tối ưu toàn hệ thống chứ không từng phần.

Bẫy thường gặp

  • Tối ưu cục bộ: đội A nhanh gấp đôi nhưng đội B phía sau vẫn tắc → tổng thể y nguyên.
  • Cắt "lãng phí" nhầm vào slack time — không có slack thì không có học hỏi và cải tiến, chỉ có chữa cháy.

Nguồn: Module 9 (3M, TIMWOOD ví dụ software, value stream, 7 nguyên tắc), Module 4 (VSM case MSB). Liên quan: Kanban · Customer Journey Map · Retrospective

Được dùng trong