CÔNG CỤ
Đánh giá Heuristic (10 nguyên tắc Nielsen)
Dùng khi: cần rà chất lượng usability của một giao diện nhanh và rẻ — trước khi tốn tiền usability test với người dùng thật, hoặc khi review design/đối thủ một cách có hệ thống.
Cốt lõi: chuyên gia (2–3 người, độc lập) soi giao diện theo 10 nguyên tắc kinh điển, ghi vi phạm + mức nghiêm trọng. Bắt được ~75% vấn đề usability phổ biến với chi phí rất thấp — nhưng không thay thế được test với người dùng thật.
10 nguyên tắc (checklist)
- Hiển thị trạng thái hệ thống — người dùng luôn biết chuyện gì đang xảy ra (loading, đã lưu, bước mấy/mấy)
- Khớp thế giới thực — ngôn ngữ của người dùng, không phải của kỹ sư
- Kiểm soát & tự do — undo, thoát, quay lại; không dồn vào ngõ cụt
- Nhất quán & tiêu chuẩn — cùng hành động cùng cách gọi; theo convention nền tảng
- Ngăn lỗi — chặn lỗi trước khi xảy ra tốt hơn báo lỗi hay
- Nhận biết thay vì ghi nhớ — thông tin cần thiết hiển thị sẵn, đừng bắt nhớ từ màn hình trước
- Linh hoạt & hiệu quả — shortcut cho người thạo, đường cơ bản cho người mới
- Thẩm mỹ & tối giản — mỗi thông tin thừa cạnh tranh với thông tin quan trọng
- Giúp nhận biết & phục hồi lỗi — thông báo lỗi nói rõ chuyện gì + cách sửa, bằng ngôn ngữ thường
- Trợ giúp & tài liệu — tốt nhất là không cần; nếu cần thì dễ tìm, theo ngữ cảnh
Quy trình 4 bước
- Chuẩn bị: chọn phạm vi (luồng chính), 2–3 người đánh giá, thang nghiêm trọng (0–4).
- Đánh giá độc lập: từng người đi qua luồng 2 lượt (tổng quan → chi tiết), ghi từng vi phạm: ở đâu, phạm nguyên tắc nào, nặng mức nào.
- Tổng hợp: gộp trùng, thống nhất mức nghiêm trọng.
- Báo cáo: danh sách xếp theo nghiêm trọng × tần suất → đổ vào backlog với ưu tiên.
Bẫy thường gặp
- Một mình đánh giá — mỗi người chỉ bắt được một phần; 2–3 người độc lập bắt gấp đôi.
- Sa vào ý kiến thẩm mỹ ("tôi không thích màu này") — phải trỏ về nguyên tắc cụ thể.
- Tìm được 40 lỗi rồi đòi sửa hết — xếp theo nghiêm trọng, sửa top trước.
Nguồn: Module 5. Liên quan: Làm việc với Designer · Định luật UX · Thiết kế nghiên cứu người dùng