Lãnh đạo thích ứng (Elastic & Situational Leadership)

Dùng khi: dẫn dắt team hoặc mentor cá nhân — và nhận ra một phong cách duy nhất không chạy với mọi người, mọi lúc. Người dẫn dắt giỏi là người chẩn đoán đúng rồi chọn phong cách khớp.

Lăng kính 1 — Elastic Leadership (Osherove): nhìn TEAM

Mode	Dấu hiệu	Phong cách phải dùng	Việc cần làm
Survival	chữa cháy liên miên, cam kết quá tay, không có thời gian học	Chỉ huy — quyết nhanh, kiểm soát chặt	cắt cam kết thừa, tạo slack time, tái ước lượng có chừa chỗ học
Learning	có slack, đang luyện kỹ năng	Coach — thách thức ra khỏi vùng an toàn, cho phép sai có kiểm soát	mỗi người một kỹ năng một lúc, theo dõi tiến bộ
Self-organizing	team tự giải quyết vấn đề, tự xử tình huống lạ	Facilitator — đặt mục tiêu, không đặt cách làm; gỡ rào cản	canh dấu hiệu rơi ngược mode

Ý cốt lõi: sản phẩm cuối cùng của người lãnh đạo là đội ngũ — mục tiêu là đưa team đến self-organizing, không phải giữ họ phụ thuộc mình. Sai phổ biến nhất: facilitate một team đang survival (thả nổi giữa đám cháy) hoặc chỉ huy một team đã self-organizing (bóp nghẹt).

Lăng kính 2 — Situational Leadership (Hersey-Blanchard): nhìn TỪNG NGƯỜI × TỪNG VIỆC

Mức sẵn sàng của cá nhân với một nhiệm vụ cụ thể (không phải con người nói chung):

• R1 chưa biết làm + thiếu tự tin/không sẵn lòng → S1 Directing: chỉ dẫn cụ thể, giám sát sát
• R2 chưa vững nhưng nhiệt tình → S2 Coaching: vẫn hướng dẫn kỹ + giải thích vì sao, tạo cơ hội hỏi
• R3 làm được nhưng thiếu tự tin/cam kết dao động → S3 Supporting: hỗ trợ tinh thần, cùng ra quyết định, ít chỉ đạo
• R4 giỏi + tự tin → S4 Delegating: giao trọn, đứng xa

Cùng một người có thể là R4 việc này, R1 việc khác — chẩn đoán lại theo từng nhiệm vụ.

Bẫy thường gặp

• Delegate cho R1 rồi gọi là "trao quyền" — thực chất là bỏ rơi.
• Micromanage R4 → người giỏi nghỉ việc.
• Kẹt ở phong cách mình thích thay vì phong cách tình huống cần.
• Quên nâng cấp: người R2 đã thành R3 mà vẫn bị coaching dày đặc → ngộp.

Nguồn: Module 15. Đọc sâu: Elastic Leadership (Osherove). Liên quan: Team chạy không ổn · Gây ảnh hưởng không cần quyền · Retrospective